Informatie over Emotionally Focused Therapy

De basis van EFT

Emotionally Focused Therapy (EFT) is een gestructureerd model voor partnerrelatietherapie die steeds meer bekendheid krijgt wereldwijd. Deze bekendheid komt vooral door het boek “Houd me vast” van Sue Johnson, de grondlegger van de EFT. EFT is gebaseerd op de hechtingstheorie van psychiater John Bowlby. De hechtingstheorie van Bowlby gaat over de relatie tussen kinderen en hun ouders. Vandaag de dag is de hechtingstheorie van Bowlby nog steeds van enorm groot belang voor de huidige visie op de psychotherapie.
Sue Johnson zag op een gegeven moment in dat de hechting zoals die door Bowlby is beschreven op vergelijkbare wijze tussen partners plaatsvindt in de volwassen liefde. Sue Johnson stelt dat volwassen partners op dezelfde wijze en net zozeer verbinding, hechting en bevestiging zoeken. Partners in de volwassen liefde zijn emotioneel gehecht en afhankelijk van elkaar, zoals een kind afhankelijk is van zijn ouders voor koestering, troost en bescherming.

Paniekreactie

Net zoals een kind in paniek kan raken als het geen contact heeft met zijn ouders, zo kan ook een volwassene in paniek raken als hij voelt of denkt dat er geen verbinding (meer) is met de partner. Dit gevoel kan worden opgeroepen als we ons niet geliefd of gewaardeerd voelen door onze partner, als we bang zijn dat de partner ons niet serieus neemt of als er op een andere wijze niet voorzien wordt in onze hechtingsbehoeften. Daarbij is de kernvraag: “Ben je er voor mij?”. Kan ik op je bouwen, ben je er voor mij als ik verdrietig ben of pijn heb en ik je nodig heb?
Deze paniek, die vaak door een volwassene niet als paniek of angst wordt uitgelegd omdat het op een diepere laag wordt beleefd, is eigenlijk een soort oerpaniek. Het gevoel is ons kompas en bepaalt ons gedrag. Angst, paniek of verdriet op een diepere laag wordt door volwassenen vertaald in boosheid en agressie, zoals een baby niet kan zeggen als het honger heeft maar huilt. De andere partner ziet niet de angst of het verdriet, maar ziet en voelt wel de boosheid en de verwijten van de partner. Zoals een kind op de eerste schooldag bij het afscheid van moeder alles kan doen om het contact met moeder in stand te houden, zo kan ook een volwassene reageren op het ontbreken van verbinding met de partner. Vaak zie je dat terug in claimend gedrag, in verwijten, in boosheid etc. Of het kind kijkt niet meer naar de vertrekkende ouder, zwaait niet en wil geen kus meer geven, omdat het afscheid te pijnlijk en te angstig is. Op een vergelijkbare manier kan een partner zich terugtrekken en afstand nemen van de partner bij het gevoel van gemis. De partner kan niet reageren op de angst en het verdriet omdat die gevoelens niet zichtbaar zijn, maar hij/zij zal reageren op het verwijtend gedrag dat wél zichtbaar is en ook zo gevoeld wordt, of de afstand en verwijdering voelen van de terugtrekkende partner. Afhankelijk van de reactie van beide partners kan een interactiepatroon (een dans) ontstaan dat zich in meer situaties kan gaan voordoen.

EFT kent drie Duivelse dialogen

Zoek de Boef?
Als een partner tegen het ontbreken van de verbinding reageert met boosheid en verwijten kan de andere partner een tegenaanval inzetten met eveneens boosheid, agressie en tegenverwijten als verdediging. Hierdoor kan een patroon (een dans) ontstaan, waarin gestreden wordt om het gelijk. Deze dans noemt Sue Jonhson “Zoek de Boef”.
Henk belt naar huis dat hij moet overwerken. Zijn vrouw Sonja reageert kribbig. “Dat is nu al de zoveelste keer deze maand” zegt ze boos. “Tja, het is nu eenmaal niet anders” reageert Henk nonchalant, zich niet realiserend dat dit Sonja helemaal niet kalmeert in haar angst en verdriet dat hij blijkbaar liever bij zijn collega's is dan bij haar. “Weet je wat”, zegt Sonja, “als je zo vaak moet overwerken, kan je beter maar je bed daar neer zetten”. Ze is nu furieus. Henk reageert verontwaardigd en zegt “Je moet niet zeuren. Je hebt altijd wat, denk liever aan het geld dat het oplevert. Jij moet zo nodig naar Spanje op vakantie”. En voordat Henk en Sonja het door hebben, ontstaat er een flinke ruzie waarbij de verwijten over en weer klinken.

De Protestpolka
Een andere dans die kan ontstaan is de Protestpolka, waarin de ene partner met boosheid, beschuldigingen en verwijten protesteert tegen de afwezigheid van de verbinding, en de andere partner zich verdedigt door te zwijgen en zich terug te trekken. Hij of zij is immers bang en gekwetst door de felheid en verwijten die hij/zij voelt. Zich verstoppen kan dan een goede verdediging lijken, waarin je je verdedigt tegen het verschrikkelijke gevoel het fout te doen, maar het is tevens een manier om de situatie niet nog slechter te maken. Het zal duidelijk zijn dat deze reactie op gevaar juist bij de andere partner het verdriet erger maakt, waarin die partner een bevestiging ziet dat de ander er niet voor hem/haar is en niet bereikbaar is. Hierdoor zal deze partner zich nog harder inzetten en nog harder protesteren tegen het ontbreken van de verbinding. In de Protestpolka zien we dat de ene partner een stap naar voren doet (de ander benadert en contact wil maken) en de ander een stap naar achter.
"Moet je nu al weer overwerken?" vraagt Elly aan Walter als hij aankondigt dat hij zaterdag moet overwerken. "Ja, het is erg druk" zegt hij. "Druk?" vraagt Elly, "denk je dat ik op zaterdag niets te doen heb. Waarom vragen ze Tom niet, die heeft geen gezin. Waarom moeten ze altijd jouw hebben?" Walter weet niet goed of Elly nu boos is of teleurgesteld, maar hij voelt zich schuldig nu hij Elly heeft opgezadeld met een probleem. "Wil je koffie?" vraagt hij. Elly mokt. "Nee, ik heb er genoeg van", zegt ze. Walter pakt een kop koffie voor zichzelf en kondigt aan dat hij boven even achter de computer gaat gamen.

Verstijf en Vlucht
Een derde dialoog die we zien in de EFT is Verstijf en Vlucht, waarin beide partners in de fase zijn gekomen waarin beiden zwijgen, zich terugtrekken en denken "laat maar. Ik zal toch niet de reactie krijgen die ik nodig heb" en niets doen lijkt dan het beste.
"Morgen komt Joop", zegt Fred. Karin kijkt op. "Ik ga dan met hem naar die postzegelbeurs". Karin had Fred eigenlijk willen vragen mee te gaan naar die nieuw geopende meubelzaak in het winkelcentrum. Ze hebben al heel lang niets meer samen ondernomen. Ze slikt haar teleurstelling weg en zegt lauw “Oh leuk” en ze zet de televisie aan. “Je kan misschien wel mee” zegt Fred. “Nee” antwoordt Karin, “ik ga morgen maar eens goed de keuken schoonmaken”. Hoe lang is het geleden dat we iets leuks hebben gedaan denkt Fred, wat is er nog over van die enthousiaste leuke spontane vrouw vol energie waar ik 7 jaar geleden verliefd op ben geworden, denkt hij. Hij pakt de krant en zoekt de sportpagina's.

Kortom, in een relatie kunnen vicieuze cirkels ontstaan, waarin beide partners wanhopig op zoek zijn naar elkaar. Ze raken gevangen in een dans die zo bepalend kan zijn, dat de dans de regie over de relatie overneemt. De partners willen dan zo graag het patroon doorbreken, maar weten niet hoe. Steeds meer gaan ze elkaar beschuldigen als de oorzaak van alle problemen, maar waar ze eigenlijk vanaf willen is dat patroon, níet de ander.

De oplossing

We zijn ons vaak niet bewust van de onderliggende emotionele lagen (angst en/of verdriet) die ons gedrag bepalen. In de therapie wordt op zoek gegaan naar die diepere emotionele laag. De therapeut speelt daarbij de rol van een emotioneel betrokken choreograaf die het paar een andere dans aanleert. Daarbij ligt de focus op de hier-en-nu gevoelde emoties. Vaak worden die emoties in de spreekkamer zichtbaar en door het paar gevoeld. Het gaat dus niet om inzicht alleen. Zoals de naam van de theorie suggereert, ligt de nadruk in de therapie op het voelen van de emoties die als motor en kompas worden gezien bij het ontstaan en instandhouden van een negatief interactiepatroon.
EFT helpt partners om hun emotionele signalen over hechtingsbehoeften en hechtingsangsten duidelijk over te brengen, op een manier die hun partner stimuleert om te reageren met liefde en medeleven. Partners die openlijk elkaar de hand kunnen reiken en zich met elkaar kunnen verbinden, kunnen de effectieve afhankelijkheid creëren die hun verbondenheid tot een veilige haven maakt. Dit soort verbondenheid stimuleert de groei en de weerbaarheid van beide personen.

Echt duurzaam resultaat

Emotionally Focused Therapy (EFT) is een empirisch getest model voor relatietherapie dat over de hele wereld wordt onderwezen. In de klinische praktijk wordt het met succes toegepast op cliënten met diverse culturele achtergronden en verschillende opleidingsniveaus. Er is ook vervolgonderzoek gedaan waarin de blijvende effecten van EFT-interventies zijn aangetoond, evenals onderzoek is gedaan naar hoe de verandering precies in zijn werk gaat bij deze therapie. Gedurende de afgelopen twee decennia heeft EFT zich ontwikkeld als een systematische en krachtige aanpak om relatieproblemen te verminderen en om paren te helpen vertrouwen en intimiteit te creëren. EFT is de eerste relatietherapie die is gebaseerd op een goed gedefinieerde en beproefde opvatting van liefde tussen volwassenen. Het heeft ook positieve resultaten geboekt bij paren die bijzonder moeilijke situaties doormaken, zoals wanneer de partners een traumatische gebeurtenis hebben meegemaakt, voor een chronisch ziek kind moeten zorgen of naast relatieproblemen ook met depressie te kampen hebben.